Podaci o imovini izvršnog dužnika

Podaci o imovini izvršnog dužnika

Postupak izvršenja, odnosno prinudnog ostvarenja potraživanja izvršnih poverilaca je nezamisliv bez postojanja imovine izvršnog dužnika podobne za izvršenje. Imovina, kao jedini supstrat pravne ličnosti u okvirima građanskog prava koji trpi prinudu (građansko pravna odgovornost gotovo nikada ne zalazi u lična prava pojedinca, za razliku od one krivično-pravne) je svakako neophodni uslov namirenja tražbine zbog koje se poverilac uopšte obraća sudu, odnosno drugom nadležnom organu.

Sledstveno navedenom, pored podataka o identitetu i adresi izvršnog dužnika, iz aspekta postupka izvršenja od neprocenjivog je značaja posedovanje podataka o imovini izvršnog dužnika, kako bi se kvalifikovana tražbina namirila što efikasnije, i sa što manje pripadajućih troškova.

Dosadašnji zakoni o postupku izvršenja, zaključno sa onim iz 2011. godine su predviđali mogućnost izvršnih poverilaca da zahtevaju od nadležnog suda da u okviru posebnog postupka unutar samog izvršenja pribave od izvršnih dužnika tzv. Izjavu o imovini, na osnovu koje bi izvršni poverilac stekao saznanja o imovini izvršnog dužnika koja mu je do tada bila nepoznata.

Jasno je da je ovako zamišljen postupak za otkrivanje podataka o imovini, inače poznat našoj pravnoj praksi još od austrougarskih vremena (pa je tako i Zakon o izvršenju i obezbeđenju iz 1930. godine sadržao odredbe o prokaznoj zakletvi u okviru koje izvršenik iznosi katalog svojih imovinskih prava) i pored jasno određenih posledica po izvršnog dužnika u slučaju davanja nepotpunih ili lažnih podataka, u praksi ipak davao veoma malo rezultata. Slično je iskustvo i u uporednom pravu, te se tako domašaju izjave o imovini u svim evropskim državama smatraju prilično nedelotvornim.

Zakon o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine, čija primena otpočinje 1. jula 2016. godine u cilju prevazilaženja nastale situacije u svom članu 31 predviđa jasnu mogućnost da se izvršni poverilac sam ili putem svog punomoćnika (najčešće advokata) obrati državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja, kao i drugim pravnim licima i preduzetnicima sa zahtevom da mu besplatno dostave podatke kako o samom izvršnom dužniku (ime i prezime, adresa, datum rođenja, JMBG) tako i podatke o visini njegove zarade, ili drugih stalnih novčanih primanja, brojevima računa ili štednih uloga, motornim i priključnim vozilima, nepokretnostima, i ovome slično.

Organi i subjekti koji rukovode nekim od navedenih podataka su u obavezi da izvršnom poveriocu tražene podatke dostave u roku od 8 dana od dana prijema zahteva.

Treba na ovom mestu posebno istaći da dužnost dostavljanja podataka ne postoji ukoliko se za tražene podatke vode javni registri koji su besplatno na raspolaganju izvršnim poveriocima ili njihovim punomoćnicima.

Izvršni poverilac prilikom obraćanja navedenim organima svoj zahtev legitimiše postojanjem izvršne isprave podobne za pokretanje postupka izvršenja (presuda, založna izjava, javnibeležnički zapis, i ovome slično) dok ova mogućnost nije predviđena za one izvršne poverioce koji raspolažu verodostojnim ispravama (menica, ček, račun sa otpremnicom, bankarska garancija, overena izjava izvršnog dužnika, i slično).

Svojevrsna nelogičnost ovakvog zakonskog rešenja, leži u činjenici da je novi Zakon u slučaju izvršenja na osnovu izvršne isprave predvideo mogućnost njegovog predlaganja na celokupnoj imovini (bez označenja konkretnog sredstva ili predmeta izvršenja), dok je u slučaju prelaganja izvršenja na osnovu verodostojne isprave takva mogućnost ne postoji.

Tako se novi Zakon o izvršenju i obezbeđenju, kao prilično barokno zakonsko štivo, donekle preigrao, ostavljajući izvršnim poveriocima snabdevenim izvršnim ispravama mogućnost i da samostalno pribave podatke o imovini izvršnog dužnika, ali i da predlože izvršenje na njegovoj celokupnoj imovini, dok poverioci sa verodostojnim ispravama niti imaju mogućnost da podatke o imovini pribavljaju, niti da predlažu izvršenje na celokupnoj imovini, već uvek na tačno odeđenom sredstvu, odnosno predmetu izvršenja.

Ostaje da vidimo na koji način će se ovaj ozakonjeni aparthejd prema izvršnim poveriocima sa verodostojnim ispravama pokazati u praksi i u kojoj meri osujetiti njihove napore da prinudno ostvare svoja novčana potraživanja.

Treba imati na umu da su izvršenja na osnovu verodostojnih isprava mahom predviđena za namirenja potraživanja u poslovnim odnosima. Svaki zastoj u privrednim finansijskim tokovima je od nesumnjivog uticaja na celokupni privredni ambijent, a samim tim i na stepen zaposlenosti, te bogatsvo društva u celini.

Zakonodavac ipak ne sme da se zaigra u svom nastojanju da uređenjem svega društvu ponudi nerazgovetno i neupotrebljivo štivo. Zakoni postoje da unaprede, a ne da unazade naše iskustvo života; pa makar i onog pravnog.